افتادگی پلک یک چشم ؛ مهم‌ترین علت‌های افتادگی یک‌طرفه پلک

• افتادگی پلک یک چشم به دلیل ضعف عضله لواتور، آسیب‌های عصبی، ضربه فیزیکی یا افزایش سن ایجاد می‌شود.
• این عارضه علاوه بر ایجاد عدم تقارن در چهره، می‌تواند میدان دید شما را محدود کند.
• بروز ناگهانی افتادگی پلک یک چشم ممکن است نشانه بیماری‌های جدی مغزی و عصبی باشد و نیازمند بررسی فوری است.
• گزینه‌های درمانی براساس علت زمینه‌ای شامل مصرف دارو، قطره‌های چشمی موقت یا جراحی‌های اصلاحی پلک است.
• درمان زودهنگام در کودکان از بروز عوارضی نظیر تنبلی چشم و اختلالات بینایی جلوگیری می‌کند.

افتادگی پلک یک چشم یا پتوز یک‌طرفه، عارضه‌ای است که در آن لبه پلک بالایی در یک سمت پایین‌تر از موقعیت طبیعی خود قرار می‌گیرد. این وضعیت علاوه بر تغییر در تقارن ظاهری چهره و ایجاد خستگی در چشم، می‌تواند محور دید شما را مسدود کرده و کیفیت بینایی را کاهش دهد.

بروز افتادگی پلک در یک چشم ممکن است ناشی از ضعف مادرزادی عضلات، فرآیند طبیعی افزایش سن، حوادث فیزیکی یا نشانه‌ای از بیماری‌های مهم این وضعیت علاوه بر تغییر در تقارن ظاهری چهره و ایجاد خستگی در چشم، می‌تواند محور دید شما را مسدود کرده و کیفیت بینایی را کاهش دهد.

بروز افتادگی پلک در یک چشم ممکن است ناشی از ضعف مادرزادی عضلات، فرآیند طبیعی افزایش سن، حوادث فیزیکی یا نشانه‌ای از بیماری‌های مهم عصبی و عضلانی باشد.

افتادگی پلک یک‌طرفه چیست و چه تفاوتی با افتادگی دوطرفه دارد؟

افتادگی پلک یک چشم یا پتوز (Ptosis) به وضعیتی گفته می‌شود که در آن لبه پلک بالایی پایین‌تر از حد طبیعی قرار می‌گیرد و بخشی از مردمک چشم را می‌پوشاند. این عارضه زمانی رخ می‌دهد که عضله بالابرنده پلک (عضله  لواتور) یا عصب کنترل‌کننده آن دچار اختلال در عملکرد، کشیدگی یا آسیب ساختاری شوند.

اگر این عارضه تنها در یکی از چشم‌های شما ایجاد شود، به آن افتادگی پلک یک‌طرفه یا پتوز یک‌طرفه می‌گویند. در حالی که در حالت دوطرفه، هر دو پلک به طور هم‌زمان دچار افتادگی می‌شوند. تفاوت اصلی نوع یک‌طرفه با دوطرفه در علت زمینه‌ای و میزان عدم تقارن ظاهری صورت است. در افتادگی پلک یک‌طرفه، عدم تقارن میان دو چشم کاملا مشهود است و این موضوع علاوه بر ایجاد چالش در ظاهر، می‌تواند میدان دید همان چشم را محدود کند.

همچنین، بروز ناگهانی افتادگی پلک در جوانی به صورت یک طرفه یک‌طرفه اغلب نشانه‌ای از یک آسیب موضعی، فشار بر عصب چشمی یا بیماری‌های حاد عصبی مانند فلج عصب سوم مغزی است و نیازمند بررسی دقیق‌تر و سریع‌تر توسط پزشک متخصص نسبت به افتادگی‌های متقارن و تدریجی ناشی از کهولت سن است.

Ptosis can happen in one eye (unilateral) or both eyes (bilateral). It may be mild, where the eyelid slightly covers the upper eye, or severe, where the eyelid completely covers the pupil.

افتادگی پلک (پتوز) می‌تواند در یک چشم (یک‌طرفه) یا هر دو چشم (دوطرفه) رخ دهد. این عارضه ممکن است خفیف باشد (به‌طوری‌که پلک مقدار کمی از بخش بالایی چشم را بپوشاند) یا شدید باشد (به‌طوری‌که پلک مردمک را به طور کامل مسدود کند).

به نقل از سایت aao

علت‌های مادرزادی افتادگی پلک یک چشم (Ptosis مادرزادی)

افتادگی پلک یک چشم مادرزادی وضعیتی است که نوزاد با آن متولد می‌شود یا در سال اول زندگی او تشخیص داده می‌شود. دلیل اصلی این اختلال، تکامل نیافتن یا ضعف در ساختار عضله لواتور (عضله بالابرنده پلک فوقانی) در دوران جنینی است. در این حالت، بافت عضلانی پلک به جای فیبرهای عضلانی کارآمد، با بافت‌های فیبری و چربی جایگزین می‌شود و در نتیجه توانایی بالا نگه‌داشتن پلک در یک چشم کاهش می‌یابد.

اما علت افتادگی پلک یک چشم چیست؟ از جمله دلایل مادرزادی بروز این مشکل، می‌توانیم موارد زیر را نام ببریم:

• دیس‌ژنز یا نقص تکاملی عضله لواتور: شایع‌ترین عامل ژنتیکی و تکاملی است که در آن عضله بالابرنده یک چشم قدرت انقباض کافی برای باز نگه‌داشتن کامل پلک را ندارد.
• سندرم مارکوس گان (Marcus Gunn Jaw-Winking): نوعی اختلال عصبی مادرزادی نادر است که در آن شاخه‌ای از عصب فک به عصب عضله پلک متصل می‌شود و با حرکاتی مانند مکیدن شیر یا جویدن، پلک افتاده به طور غیرارادی حرکت می‌کند.
• فلج مادرزادی عصب سوم مغزی (اکولوموتور): اختلال در عصب هدایت‌کننده حرکات چشم و پلک که از زمان جنینی شکل نگرفته است.
• سندرم هورنر مادرزادی: آسیب یا نقص در مسیر اعصاب سمپاتیک یک سمت سر و گردن که علاوه بر افتادگی خفیف یک پلک، موجب کوچک‌تر شدن مردمک همان چشم نیز می‌شود.

تشخیص زودهنگام این عارضه در کودکان اهمیت بالایی دارد، زیرا پوشانده شدن مردمک توسط پلک می‌تواند مانع از رسیدن نور به شبکیه شود و خطر ایجاد تنبلی چشم (آمبلیوپی) یا آستیگماتیسم شدید را به همراه داشته باشد.

علت‌های اکتسابی افتادگی پلک یک چشم در اثر افزایش سن

با افزایش سن، ساختار بافت‌های نرم و عضلانی صورت دچار دگرگونی می‌شود. یکی از رایج‌ترین انواع افتادگی پلک در بزرگسالی، پتوز ناشی از سن یا پتوز آپونوروتیک (Aponeurotic Ptosis) است. در این شرایط، عضله بالابرنده پلک توانایی انقباضی خود را حفظ می‌کند، اما تاندون یا بافت اتصالی آن (آپونوروز لواتور) که به لبه پلک متصل است، کشیده، نازک یا از محل اصلی خود جدا می‌شود.

افتادگی پلک یک چشم معمولا تدریجی است و گرچه در بسیاری از افراد در هر دو چشم مشاهده می‌شود، اما در مواردی ممکن است به دلایل مختلف در یک چشم شدت و سرعت بیشتری داشته باشد و عدم تقارن واضحی در چهره شما ایجاد کند. مهم‌ترین عوامل زمینه‌ساز افتادگی پلک یک‌طرفه در اثر کهولت سن شامل موارد زیر است:

• فرسایش و تحلیل تدریجی بافت کلاژن و الاستین در پلک یک چشم
• کشیدگی یا جدا شدن تاندون عضله لواتور ناشی از نیروی جاذبه زمین
• مالش مکرر و شدید یکی از چشم‌ها به دلیل آلرژی یا خشکی چشم
• استفاده طولانی‌مدت از لنزهای تماسی سخت یا نرم در یک چشم
• سابقه جراحی‌های داخل چشمی مانند جراحی کاتاراکت (آب‌مروارید) در یک طرف
• شل شدن بافت‌های همبند نگهدارنده پلک فوقانی
• استفاده مکرر از ابزارهای بازکننده پلک در معاینات یا مداخلات درمانی گذشته

برای این‌که بتوانید به بهترین شکل ممکن از بلفاروپلاستی سرپایی استفاده کنید، بسیار مهم است که این دلایل را به‌خوبی بشناسید.

بیماری‌های عصبی و عضلانی عامل افتادگی یک‌طرفه پلک

در بررسی افتادگی پلک یک چشم باید بدانید کنترل حرکات پلک فوقانی به عملکرد هماهنگ اعصاب مغزی و عضلات ناحیه چشم بستگی دارد. هنگامی که در مسیر انتقال پیام‌های عصبی یا محل اتصال عصب به عضله اختلالی رخ دهد، ممکن است با افتادگی ناگهانی یا تدریجی پلک در یک سمت مواجه شوید. افتادگی پلک با منشا عصبی (نوروژنیک) یا عضلانی (میوژنیک) اغلب نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای مهم است و به بررسی‌های فوری و تخصصی پزشکی نیاز دارد.

در این دسته از اختلالات، علاوه بر افتادگی پلک، علائمی نظیر دوبینی، تغییر در اندازه مردمک، سردرد یا محدودیت در حرکت کره چشم نیز ممکن است ایجاد شود. مهم‌ترین بیماری‌های عصبی و عضلانی که موجب افتادگی پلک یک‌طرفه می‌شوند شامل موارد زیر است:

• فلج عصب سوم مغزی (عصب اکولوموتور) ناشی از آنوریسم عروقی یا دیابت
• بیماری میاستنی گراویس چشمی (Ocular Myasthenia Gravis)
• سندرم هورنر (Horner’s Syndrome)
• فلج بل یا آسیب‌های محیطی عصب صورت
• سندرم گیلن باره و زیرگروه فیشر
• دیستروفی‌های عضلانی خاص مانند دیستروفی چشمی‌حلقی
• مولتیپل اسکلروزیس (بیماری MS)
• فلج یا ضعف ناشی از سکته‌های ساقه مغز

اگر افتادگی پلک یک‌طرفه در شما به صورت ناگهانی، همراه با درد شدید، گشادی مردمک یا تاری دید آغاز شده است، باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن به عنوان یک وضعیت اورژانسی توسط متخصصان مغز و اعصاب و چشم‌پزشکی تحت ارزیابی قرار گیرد.

ضربه، آسیب و عوارض جراحی، علت‌های تروماتیک و یاتروژنیک افتادگی پلک

افتادگی پلک یک چشم ممکن است در اثر حوادث فیزیکی مستقیم یا عوارض جانبی مداخلات پزشکی و جراحی ایجاد شود که به آن‌ها علل تروماتیک و یاتروژنیک می‌گویند. وارد شدن ضربه شدید به ناحیه کاسه چشم (اربیت)، شکستگی استخوان‌های اطراف چشم یا پارگی‌های عمقی پلک می‌توانند تاندون عضله بالابرنده پلک یا رشته‌های عصبی کنترل‌کننده آن را دچار پارگی و آسیب فیزیکی کنند و موجب افتادگی ناگهانی یک‌طرفه شوند.

تشکیل لخته‌های خونی یا تورم شدید پس از ضربه نیز به طور موقت یا دائم بر عملکرد حرکتی پلک فشار وارد می‌کند. علاوه بر ضربه، مداخلات درمانی و زیبایی نیز می‌توانند عامل این عارضه باشند. به عنوان مثال، در جراحی‌های داخل چشمی مانند کاتاراکت، گلوکوم یا شبکیه، استفاده از ابزارهای بازکننده پلک (اسپکولوم) ممکن است سبب کشیدگی یا جدا شدن تاندون لواتور در چشم تحت عمل شود.

همچنین، جراحی‌های نادرست پلک مانند بلفاروپلاستی که با برداشت بیش از حد بافت یا آسیب به لایه‌های عمقی همراه باشد، یا تزریق غیراصولی سم بوتولینوم (بوتاکس) در ناحیه پیشانی و خط اخم که با انتشار دارو به عضله بالابرنده پلک همراه شود، از دیگر عوامل شایع پتوز موقت یا پایدار یک‌طرفه محسوب می‌شوند.

تومورها، عفونت‌ها و توده‌های ناحیه چشم در ایجاد افتادگی پلک یک‌طرفه

وجود توده‌ها، عفونت‌های حاد و ضایعات فضاگیر در داخل پلک یا کاسه چشم (اربیت) از دیگر عوامل بروز افتادگی پلک یک‌طرفه هستند که معمولا در دسته پتوز مکانیکی یا التهابی قرار می‌گیرند. در این حالت، وزن اضافه ناشی از یک ضایعه بافتی یا فشار مستقیم توده بر عضله لواتور و اعصاب چشمی مانع از باز شدن کامل پلک در سمت مبتلا می‌شود.

تومورهای خوش‌خیم مانند همانژیوم، همانژیواندوتلیوما و نوروفیبروما، و همچنین تومورهای بدخیم پلک و اربیت نظیر سارکوم یا کارسینوم سلول بازال، می‌توانند با رشد موضعی خود موجب افتادگی و بدشکلی ساختاری یک پلک شوند. به همین علت این مسئله را نیز باید در لیست دلایل ایجاد افتادگی پلک یک چشم قرار دهید.

علاوه بر تومورها، عفونت‌های باکتریایی شدید مانند سلولیت اربیتال یا پره‌سپتال، کیست‌های التهابی عودکننده نظیر شالازیون‌های حجیم و آبسه‌های موضعی نیز با ایجاد التهاب شدید، ادم و تجمع ترشحات چرکی در بافت پلک، سنگینی مکانیکی ایجاد کرده و حرکت آزادانه پلک را مختل می‌کنند.

همچنین، بیماری‌های خودایمنی موضعی مانند افتالموپاتی تیروئیدی (بیماری چشمی ناشی از تیروئید) در موارد پیشرفته می‌توانند با درگیری عضلات و چربی پشت چشم، تقارن و موقعیت پلک‌ها را دگرگون سازند. ارزیابی سریع و تصویربرداری در این شرایط برای جلوگیری از گسترش عفونت یا فشار توده‌ای به کره چشم ضروری است.

گزینه‌های درمان افتادگی پلک یک چشم و زمان مراجعه به پزشک

انتخاب روش درمانی برای افتادگی پلک یک چشم به علت زمینه‌ای، شدت افتادگی و میزان قدرت عملکرد عضله بالابرنده پلک در شما بستگی دارد. پزشک متخصص پس از بررسی دقیق بالینی، بسته به اینکه منشا عارضه عصبی، عضلانی، ناشی از سن، ضربه یا تومور باشد، رویکردهای دارویی یا جراحی متفاوتی را تجویز می‌کند.

اگر افتادگی پلک دید محیطی شما را مسدود کرده یا به طور ناگهانی ظاهر شده است، باید فورا تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرید. مهم‌ترین روش‌های درمانی و اقدامات پزشکی برای افتادگی پلک یک‌طرفه شامل موارد زیر است:

• جراحی پیشبرد یا تقویت تاندون عضله لواتور (Levator Advancement)
• جراحی رزکسیون عضله مولر و ملتحمه (MMCR) در موارد خفیف
• جراحی تعلیق پلک به عضله پیشانی (Frontalis Sling) در ضعف شدید عضلانی
• استفاده از قطره‌های چشمی منقبض‌کننده عضله مولر نظیر اکسی‌متازولین
• درمان دارویی بیماری‌های زمینه‌ای عصبی مانند میاستنی گراویس
• برداشتن ضایعات، کیست‌ها یا تومورهای مکانیکی ایجادکننده سنگینی پلک
• درمان آنتی‌بیوتیکی فوری در موارد عفونت‌های حاد اربیتال

سوالات متداول

آیا افتادگی پلک یک‌طرفه به صورت خودبه‌خود درمان می‌شود؟

خیر، افتادگی پلک یک‌طرفه خودبه‌خود برطرف نمی‌شود و نیازمند تشخیص علت زمینه‌ای و مداخله دارویی یا جراحی توسط پزشک است.

آیا افتادگی ناگهانی پلک در یک چشم خطرناک است و وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود؟

بله، بروز ناگهانی این عارضه ممکن است نشانه آنوریسم عروق مغزی، فلج عصب سوم یا سکته مغزی باشد و نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

آیا تزریق بوتاکس می‌تواند باعث افتادگی پلک یک چشم شود؟

بله، انتشار ناخواسته ماده بوتاکس به عضله بالابرنده پلک می‌تواند موجب افتادگی موقت پلک در یک چشم به مدت چند هفته تا چند ماه شود.

سخن پایانی

افتادگی پلک یک چشم تنها یک چالش زیبایی نیست، بلکه می‌تواند هشداری از اختلالات ساختاری، عضلانی یا عصبی زمینه‌ای در بدن شما باشد. تشخیص دقیق علت این عارضه توسط چشم‌پزشک یا فوق‌تخصص جراحی پلاستیک چشم، اولین و مهم‌ترین گام برای جلوگیری از افت دید و بازگرداندن تقارن چهره است.

اگر شما هم به دنبال درمان این مشکل هستید، پیشنهاد می‌کنیم همین حالا از خدمات درمانگاه پوست و زیبایی باراد در این زمینه بهره‌مند شوید.