ریزش مو یکی از مشکلات همیشگی و نگرانیهای ظاهری و روانی افراد در تمام جوامع است. تفاوتی ندارد که هدف، پوشاندن موهای سفید باشد یا ایجاد تنوع ظاهری؛ بسیاری از افراد، بهویژه زنان، بهصورت منظم از رنگ مو استفاده میکنند. اما پرسشی که همیشه پیش میآید این است که «آیا رنگ مو میتواند باعث ریزش مو شود؟» پاسخ علمی به این سؤال وابسته به شدت تماس شیمیایی، دفعات مصرف و وضعیت سلامت مو و پوست سر است. بهطور کلی، رنگ مو مستقیماً فولیکول زنده را نابود نمیکند، اما میتواند با تضعیف ساقه و تحریک پوست سر، شرایطی فراهم کند که منجر به ریزش موقت شود.
ساختار مو و حساسیت آن به مواد شیمیایی
برای درک نحوهی اثر رنگ مو، باید ابتدا ساختار دقیق تار مو را بشناسیم. مو یک رشتهی کراتینی است که برخاسته از فولیکول در لایه درمیس پوست میباشد. بخش زندهی مو در پیاز (Hair Bulb) قرار دارد و شامل ماتریکس سلولی و پاپیلای درمی است. ساقه، که بخش قابل مشاهدهی مو است، فاقد سلول زنده بوده ولی از نظر ساختاری بسیار منظم است و از سه لایه تشکیل میشود:
- کوتیکول (Cuticle): لایهی خارجی، متشکل از سلولهای تخت و شفافی که مانند پوشش زرهی از لایههای داخلی محافظت میکنند.
- کورتکس (Cortex): بخش میانی که عمدتاً از کراتین آلفا و شبکهای از پیوندهای دیسولفیدی سیستئین تشکیل شده است؛ رنگ طبیعی مو نیز به توزیع ملانین در این بخش بستگی دارد.
- مدولا (Medulla): بخش مرکزی، معمولاً فقط در موهای ضخیم دیده میشود و حاوی حبابهای هوایی است.
این ساختارها بهشدت به تعادل رطوبتی، pH و سلامت پروتئینی وابستهاند. از بین این لایهها، کوتیکول سد دفاعی اصلی در برابر مواد شیمیایی است. هر مادهای که کوتیکول را باز کند، میتواند به کورتکس نفوذ کرده و در صورت تکرار، ساختار پروتئینی مو را تضعیف کند؛ دقیقاً همان کاری که در رنگ مو رخ میدهد.
همچنین بخوانید: ساختار مو | بررسی علمی ساختار تشکیل دهنده مو
انواع رنگ مو و تفاوتهای بنیادی آنها
رنگهای دائمی
این گروه بیشترین قدرت تغییر رنگ را دارند زیرا در سطح مولکولی، کوتیکول را باز کرده و به درون کورتکس نفوذ میکنند. دو مادهی کلیدی در این رنگها عبارتاند از آمونیاک و پراکسید هیدروژن (H₂O₂). آمونیاک pH مو را بالا میبرد و فلسهای کوتیکول را باز میکند، در حالی که پراکسید هیدروژن با اکسید کردن ملانین طبیعی مو، رنگ طبیعی را کمرنگ میسازد و امکان جذب رنگدانههای مصنوعی را فراهم میکند.
اثرات احتمالی:
- شکستن یا اکسید شدن پیوندهای دیسولفیدی کراتین
- خشک شدن ساقه و از بین رفتن درخشش طبیعی
- نازک شدن تدریجی تار مو در مصرف طولانی
رنگهای نیمه دائمی و موقت
این رنگها بدون باز کردن کوتیکول، صرفاً روی سطح مو قرار میگیرند و با چند شستشو از بین میروند. به دلیل عمق نفوذ کم، کمتر به ساختار مو آسیب میزنند و برای موهای حساس مناسبترند. برخی رنگهای گیاهی (مثل حنا یا ایندگو) نیز در این دسته قرار میگیرند.
مزایا:
- آسیب کمتر به پیوندهای پروتئینی
- حفظ رطوبت و انعطاف مو
- مناسب برای دورههای بارداری یا پوست سر حساس
همچنین بخوانید: تغییر رنگ مو و ریش چرا اتفاق می افتد؟
واکنشهای شیمیایی در فرآیند رنگ کردن
هنگام استفاده از رنگهای دائمی، ابتدا آمونیاک کوتیکول را باز میکند. سپس پراکسید وارد کورتکس شده و پیوندهای کراتینی را اکسید میکند. در این فرآیند، مولکولهای ملانین به ترکیبات بیرنگ تبدیل میشوند. پس از پاک شدن رنگ طبیعی، مولکولهای رنگ مصنوعی (Dyes intermediates) وارد تار مو میشوند و پس از واکنش پلیمریزاسیون، رنگ جدید شکل میگیرد.
اما همین واکنشها، بهویژه اکسیداسیون شدید H₂O₂ موجب کاهش میزان گوگرد در سیستئین و اختلال در ساختار مارپیچی کراتین میشود. در نتیجه مو شکنندهتر، ماتتر و مستعد گسستگی میشود.
تکرار مداوم این چرخهی شیمیایی باعث نازک شدن تدریجی موها و افزایش اصطکاک سطحی میان رشتهها میگردد، که از نظر فنی «ریزش مکانیکی» محسوب میشود.
مکانیسمهای ریزش مو مرتبط با رنگ کردن
آسیب به ساقه (Hair Shaft Damage)
تضعیف پیوندهای دیسولفیدی به شکستن رشتهها منجر میشود. در این حالت، مو از ریشه جدا نمیشود بلکه در وسط ساقه گسسته میشود. افراد معمولاً این حالت را با ریزش واقعی اشتباه میگیرند.
التهاب پوست سر
در برخی افراد، ترکیبات شیمیایی مانند پارافنیلندیامین (PPD) یا رزورسینول موجب واکنش التهابی میشوند. قرمزی، سوزش، خارش یا پوستهریزی میتواند نشانه تحملناپذیری باشد. التهاب مزمن، سیگنالهای التهابی مانند IL‑6 و TNF‑α را افزایش داده و فولیکول را به فاز تلوژن هدایت میکند.
استرس اکسیداتیو و تغییر چرخهی رشد
رادیکالهای آزاد تولیدشده توسط پراکسیدها، در فولیکولهای سطحی نفوذ کرده و تعادل آنتیاکسیدانی پوست سر را برهم میزنند. این حالت موجب افزایش ریکاوری ناقص در فاز آناژن و در نهایت شکنندگی مو میشود.
همچنین بخوانید: ریزش مو و استرس | بررسی تاثیر علمی استرس بر ریزش مو
تداخل با عوامل تغذیهای
اگر همزمان کمبود آهن، روی یا آمینواسید در بدن وجود داشته باشد، توان ترمیم کراتینی کاهش مییابد. فولیکول تحت فشار مضاعف قرار گرفته و چرخه رشد کوتاه میشود.
همچنین بخوانید: مزایای فیلر مو چیست و چگونه انجام میشود؟
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
- افرادی که موهای نازک و کمتراکم دارند.
- کسانی که اخیراً دکلره یا صافکنندهی شیمیایی استفاده کردهاند.
- افراد دارای درماتیت سبورئیک یا پسوریازیس پوست سر؛ زیرا سد دفاعی پوستیشان تضعیف شده است.
- افرادی که رژیمهای کمپروتئین یا گیاهخواری افراطی دارند.
در این گروهها آسیب کورتکسی میتواند سریعتر رخ دهد و ریزش ظاهری تشدید شود.
روشهای کاهش خطر و راهکارهای ترمیم
انتخاب رنگ مناسب
- استفاده از رنگهای نیمه دائمی یا بدون آمونیاک برای پوستهای حساس.
- رنگهای حاوی ترکیبات نرمکنندهی طبیعی (روغن آرگان، کراتین هیدرولیزه).
- آزمایش حساسیت پوستی پیش از مصرف.
فاصله بین نوبتهای رنگ
اختصاص حداقل ۶ تا ۸ هفته فاصله میان دو فرآیند رنگ جدید برای ترمیم کوتیکول ضروری است. استفاده زودتر باعث تجمع آسیب اکسیداتیو میشود.
مراقبت پس از رنگ
- استفاده از شامپوهای مرطوبکننده با pH اسیدی ملایم (۴٫۵–۵٫۵) برای بستن مجدد کوتیکول.
- ماسکهای حاوی پروتئین هیدرولیزشده و سرامید جهت بازسازی لایهی دفاعی.
- پرهیز از سشوار و اتوی حرارتی تا ۴۸ ساعت اول.
تغذیه و مکملها
تأمین پروتئین کافی (۱–۱٫۵ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن)، و مصرف منابع غنی از بیوتین، ویتامین B۶، زینک و ویتامین D میتواند مقاومت فولیکولی را افزایش دهد.
مراقبت از پوست سر
شستشوی کامل پس از رنگ، ماساژ ملایم برای بهبود میکروسیرکولاسیون و استفاده از تونیکهای آنتیاکسیدان گیاهی مانند عصاره رزماری یا چای سبز میتواند تحریک را کاهش دهد.
اثر رنگ مو در ترکیب با عوامل محیطی
رنگ مو معمولاً در خلأ عمل نمیکند؛ محرکهای محیطی میتوانند آسیب آن را تشدید کنند:
- حرارت بیش از حد: اتوی مو تا ۲۰۰°C میتواند فیبر کراتینی را پلیمریزه کرده و شکنندگی فوری ایجاد کند.
- آب سخت (Hard Water): املاح کلسیم و منیزیم باعث رسوب روی تار مو و تشدید خشکی پس از رنگ میگردند.
- آلودگی هوا: ذرات معلق و اُزون سطح رنگ را اکسید کرده و به زبری مو میافزایند.
تفاوت واکنش در میان زنان و مردان
مطالعات نشان میدهد زنان به دلیل استفادهی مکررتر از رنگ و تماس زماندارتر، آسیب بیشتری تجربه میکنند. مردان معمولاً از رنگهای موقت و با دفعات کمتر استفاده میکنند؛ لذا احتمال ریزش ناشی از رنگ در آنان کمتر است. با این حال، در صورتیکه پوست سر آنان آلرژیک باشد، التهاب میتواند حتی با یک بار استفاده ظاهر شود.
رنگ موهای گیاهی در مقابل شیمیایی
رنگهای گیاهی مانند حنا (Lawsonia inermis) از ترکیبات طبیعی سود میبرند و بر سطح مو لایهای محافظ ایجاد میکنند. اما مصرف طولانی حنا میتواند موجب خشکی شود. رنگهای گیاهی ترکیبی (حنا + ایندگو + آملا) خواص محافظتی بیشتری دارند و معمولاً فاقد آمونیاک هستند.
رنگهای شیمیایی مصنوعی بر پایه آریلآمین مانند PPD قویتر عمل میکنند ولی آلرژیزا هستند. از نظر علمی، گیاهی بودن همیشه به معنی بیضرر بودن نیست؛ زیرا برخی محصولات تجاری گیاهی ترکیب شده با فلزات سنگیناند. بررسی ترکیب برچسبی و گواهی استاندارد اهمیت زیادی دارد.
ریزش موقت در برابر ریزش دائمی
- ریزش موقت (Telogen Effluvium): معمولاً ۲–۳ ماه پس از رنگهای سنگین یا واکنشهای التهابی ایجاد میشود و با اصلاح تغذیه یا کاهش دفعات رنگ، قابل بازگشت است.
- ریزش دائمی: بسیار نادر است و فقط در صورت نکروز یا سوختگی فولیکولی بهدلیل واکنش آلرژیک یا تماس طولانی با دکلره غلیظ دیده میشود.
علائم هشدار دهنده برای توقف فوری
- حس سوزش شدید یا تورم هنگام رنگ کردن
- پوستهریزی یا ضایعات زخممانند
- ریزش مو همراه با التهاب واضح پوست سر
در این موارد توصیه میشود فوراً ناحیه شستشو داده شود و تا ۷۲ ساعت از هرگونه ماده شیمیایی یا حرارتی پرهیز گردد. در صورت تداوم التهاب، ارزیابی بالینی لازم است.
اقدامات ترمیمی پس از آسیب رنگ
در صورت مشاهدهی شکنندگی شدید یا ریزش پس از رنگ، مسیر بازسازی بر سه محور است:
- احیای ساقه: ماسکهای پروتئینی حاوی کراتین هیدرولیز شده و سیلیکون سبک.
- تحریک فولیکول: استفاده از تونیکهای حاوی کافئین، نیاسینامید یا پپتیدهای رشد.
- درمانهای کلینیکی غیرجراحی: مزوتراپی و PRP برای افزایش فاکتورهای رشد و بهبود خونرسانی.
برای دریافت مشاوره تخصصی کاشت مو با کلینیک پوست و مو باراد، شماره تماس خود را ثبت کنید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند.
همین حالا مشاوره بگیر!
اثر تجمعی رنگ در طی سالها
تحقیقات نشان میدهد مصرف کوتاهمدت آسیبی جدی ایجاد نمیکند ولی مصرف چندسالهی رنگهای قوی، بهویژه ترکیب با دکلره، باعث پیری زودرس ساقه مو، نازکی و درخشش کمتر میشود. این پدیده مشابه فرسایش کراتین در اثر اشعهی UV است. لذا مراقبت منظم بین رنگها اهمیت حیاتی دارد.
جمعبندی
از دید علمی، رنگ کردن مو به خودی خود موجب ریزش فولیکولی دائمی نمیشود. اما فرآیند شیمیایی رنگ، بهویژه در نوعهای دائمی دارای آمونیاک و پراکسید بالا میتواند به ساقه و پوست سر آسیب برساند و موجب ریزش موقتی یا افزایش شکنندگی تار مو شود. شدت این اثر به نوع رنگ، دفعات استفاده، سلامت تغذیه، وضعیت فولیکول و مراقبت پس از رنگ بستگی دارد.
برای پیشگیری از آسیب و حفظ سلامت مو:
- نوع رنگ و درصد شیمیایی را آگاهانه انتخاب کنید.
- فواصل رنگ را رعایت کرده و از حرارت زیاد پرهیز کنید.
- تغذیهی کافی، مکملهای بیوتین و ویتامین D، و رطوبترسانی منظم را فراموش نکنید.
- التهاب یا سوزش را جدی بگیرید و در صورت تکرار، از رنگ بدون PPD یا مدل گیاهی استفاده کنید.
ادغام آگاهی علمی با مراقبت صحیح، کلید رنگ کردن ایمن، سالم و بدون ریزش است.
همچنین مزوتراپی یکی از راههای بهبود سلامت مو و افزایش حجم مو می باشد برای دریافت این خدمات از کلنیک پوست و مو باراد بهترین کاشت مو تهران، میتوانید با شمارههای ۰۲۱۲۲۰۰۷۰۸۰ و 09120380039 تماس بگیرید.
بدون دیدگاه