چرخه رشد مو یکی از دقیقترین و منظمترین فرآیندهای زیستی در بدن انسان است. هر تار مو که روی پوست سر دیده میشود، نتیجه مجموعهای از تقسیمهای سلولی، پیامهای مولکولی و تغییرات ساختاری درون فولیکول مو است. برخلاف تصور عمومی، مو بهصورت پیوسته و یکنواخت رشد نمیکند، بلکه هر فولیکول مو در طول عمر خود وارد چرخهای تکرارشونده از رشد، توقف، استراحت و ریزش میشود که به آن چرخه رشد مو گفته میشود.
این چرخه بهگونهای طراحی شده که فولیکول بتواند بدون تحلیل رفتن یا فرسودگی، بارها و بارها تار مو تولید کند. نکته مهم این است که هر فولیکول بهطور مستقل عمل میکند؛ یعنی در هر لحظه، فولیکولهای مختلف پوست سر در مراحل متفاوتی از چرخه قرار دارند. همین عدم همزمانی است که باعث میشود ریزش مو بهطور طبیعی پراکنده باشد و طاسی ناگهانی ایجاد نشود.
چرخه رشد مو شامل چهار مرحله است:
- آناژن (مرحله رشد فعال)
- کاتاژن (مرحله انتقال)
- تلوژن (مرحله استراحت)
- اگزوژن (مرحله ریزش)
این چهار مرحله پشت سر هم و بهصورت چرخهای تکرار میشوند و هر فولیکول بارها این مسیر را طی میکند.
همچنین بخوانید : راهنمای جامع کاشت مو
مرحله اول: آناژن (فاز رشد فعال)
آناژن مهمترین و طولانیترین مرحله چرخه رشد مو است. در این فاز، فولیکول مو در بیشترین سطح فعالیت زیستی خود قرار دارد. سلولهای موجود در بخش پایینی فولیکول، بهویژه سلولهای ماتریکس، بهطور مداوم تقسیم میشوند و مواد سازنده ساقه مو را تولید میکنند.
در این مرحله:
- فولیکول بهطور کامل به پاپیلای درمی متصل است
- خونرسانی فعال وجود دارد
- اکسیژن و مواد مغذی بهصورت مداوم به سلولها میرسد
- تولید کراتین با حداکثر سرعت انجام میشود
ساقه مو در آناژن از عمق پوست به سمت سطح حرکت میکند و هر چه مدت این مرحله طولانیتر باشد، مو بلندتر و ضخیمتر خواهد شد. طول نهایی موهای سر بهطور مستقیم وابسته به مدتزمان فاز آناژن است.
در حالت طبیعی، حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد موهای پوست سر انسان در هر لحظه در فاز آناژن قرار دارند. این موضوع نشان میدهد که پوست سر یک سیستم فعال و پویا برای تولید مداوم مو است.
درون فولیکول، در فاز آناژن چند اتفاق کلیدی رخ میدهد:
- سلولهای ماتریکس با سرعت بالا تکثیر میشوند
- سلولها تمایز پیدا میکنند و به سلولهای کورتکس، مدولا و کوتیکول تبدیل میشوند
- ملانوسیتها رنگدانهها را به سلولهای در حال تمایز منتقل میکنند
- ساختار ساقه مو شکل میگیرد و به سمت بالا رانده میشود
این مرحله میتواند چندین سال ادامه داشته باشد و طولانیترین بخش چرخه محسوب میشود.
مرحله دوم: کاتاژن (فاز گذار)
کاتاژن مرحلهای کوتاه اما بسیار مهم در چرخه رشد مو است. این فاز، مرز بین رشد فعال و ورود به استراحت محسوب میشود. در این مرحله، فولیکول تصمیم زیستی برای توقف رشد میگیرد.
در فاز کاتاژن:
- تقسیم سلولی در ماتریکس متوقف میشود
- فولیکول شروع به کوچک شدن میکند
- ارتباط فولیکول با پاپیلای درمی بهتدریج قطع میشود
- جریان خونرسانی کاهش مییابد
سلولهایی که دیگر مورد نیاز نیستند، وارد فرآیند مرگ برنامهریزیشده میشوند. این اتفاق به فولیکول اجازه میدهد بدون آسیب ساختاری، خود را برای مرحله بعدی آماده کند.
در پایان کاتاژن:
- فولیکول کوتاهتر میشود
- پیاز مو به سمت سطح پوست حرکت میکند
- ساقه مو دیگر رشد نمیکند اما هنوز در فولیکول باقی مانده است
کاتاژن معمولاً فقط چند هفته طول میکشد و کمتر از ۱ درصد موهای سر بهطور همزمان در این مرحله قرار دارند.
مرحله سوم: تلوژن (فاز استراحت)
پس از پایان کاتاژن، فولیکول وارد فاز تلوژن میشود. این مرحله بهعنوان دوره استراحت فولیکول شناخته میشود، اما برخلاف نامش، کاملاً غیرفعال نیست.
در فاز تلوژن:
- فولیکول در حالت پایدار قرار دارد
- تولید ساقه مو متوقف شده است
- مو بهصورت یک تار کامل اما بدون رشد در فولیکول باقی میماند
در این مرحله، فولیکول از نظر متابولیکی آرامتر است و انرژی کمتری مصرف میکند. با این حال، در عمق فولیکول فرآیندهای آمادهسازی برای شروع چرخه جدید در حال انجام است.
حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد موهای سر در حالت طبیعی در فاز تلوژن قرار دارند. مدت این مرحله معمولاً چند ماه است و پس از آن فولیکول وارد مرحله ریزش میشود.
در تلوژن، فولیکول:
- نسبت به سیگنالهای شروع رشد تدریجاً حساس میشود
- ساختار داخلی خود را برای فعال شدن مجدد آماده میکند
- زمینه برای تشکیل فولیکول جدید در همان محل فراهم میشود
مرحله چهارم: اگزوژن (فاز ریزش)
اگزوژن مرحلهای است که در آن تار موی قدیمی بهطور فیزیکی از فولیکول جدا میشود. این مرحله اغلب بهعنوان بخش پایانی تلوژن در نظر گرفته میشود، اما از نظر عملکردی مرحلهای مستقل است.
در فاز اگزوژن:
- موهای قدیمی که در تلوژن باقی ماندهاند آزاد میشوند
- فولیکول همزمان آماده ورود به آناژن جدید است
- موی جدید از پایین فولیکول شروع به شکلگیری میکند
ریزش روزانه مو نتیجه مستقیم ورود فولیکولها به مرحله اگزوژن است. این ریزش کاملاً طبیعی بوده و بخشی از چرخه سالم مو محسوب میشود.
نکته مهم این است که:
- ریزش مو در اگزوژن به معنی پایان عمر فولیکول نیست
- فولیکول پس از ریزش، دوباره وارد چرخه رشد میشود
- هر فولیکول میتواند بارها این چرخه را تکرار کند
جمعبندی
چرخه رشد مو یک فرآیند تکرارشونده، منظم و دقیق است که به فولیکول اجازه میدهد بدون فرسودگی، تولید مو را ادامه دهد. این چرخه شامل چهار مرحله اصلی است:
- آناژن: رشد فعال و تولید ساقه مو
- کاتاژن: توقف رشد و تغییر ساختار فولیکول
- تلوژن: استراحت و آمادهسازی برای چرخه جدید
- اگزوژن: ریزش مو و شروع رشد جدید
تعادل بین این مراحل، عامل اصلی حفظ تراکم، ضخامت و ظاهر طبیعی مو است. هرگونه برهم خوردن این تعادل میتواند باعث تغییر در الگوی رشد یا افزایش ریزش شود، اما در حالت طبیعی، این چرخه بهطور هماهنگ و مداوم در پوست سر انسان جریان دارد.
در کلینیک پوست و مو باراد، متخصصان با درک دقیق چرخه رشد مو و عوامل مؤثر بر آن، برنامههای درمانی و پیشگیرانه را طراحی میکنند که شامل:
-
بررسی سلامت فولیکول و وضعیت چرخه رشد مو
-
تعیین دلایل ریزش مو، از جمله عوامل هورمونی، تغذیهای و محیطی
-
ارائه درمانهای تخصصی برای بازگرداندن تعادل چرخه رشد، تقویت فولیکولها و افزایش کیفیت مو
به این ترتیب، مراقبت در کلینیک باراد فراتر از درمان موقت ریزش موست و به بازسازی و پایداری سلامت مو در بلندمدت تمرکز دارد.
بدون دیدگاه