تغییر رنگ ریش یا روشن و قرمز شدن بخشهایی از آن، پدیدهای رایج میان آقایان است که اغلب توجه شما را به خود جلب میکند. تفاوت رنگ تارهای ریش با موی سر معمولا ریشه در ساختار ژنتیکی و نحوه ترشح رنگدانههای ملانین دارد، اما عوامل محیطی و تغذیهای نیز در این زمینه بیتاثیر نیستند. به همین علت نیز بسیاری از افراد به دنبال آشنایی با علت تغییر رنگ ریش هستند.
آشنایی با دلایل این دگرگونی به شما کمک میکند تا تغییرات طبیعی را از علائم احتمالی مشکلات سلامت تفکیک کنید. در این مقاله عوامل موثر بر رنگ ریش را بهدقت بررسی میکنیم.
تغییر رنگ ریش چگونه اتفاق میافتد؟
تغییر رنگ ریش یک فرآیند طبیعی است که در آن رنگ موهای صورت بهتدریج یا ناگهانی تغییر میکند. این تغییر معمولا بهدلیل کاهش تولید ملانین در فولیکولهای مو رخ میدهد. ملانین همان رنگدانهای است که به مو رنگ طبیعی میدهد و هرچه میزان آن کمتر شود، مو روشنتر دیده میشود. پس در بررسی علت تغییر رنگ ریش بهتر است این موضوع را به دقت در نظر بگیرید.
در بسیاری از افراد، این تغییر ابتدا در بخشهایی از ریش مانند چانه یا زیر لب ظاهر میشود و سپس به سایر قسمتها گسترش مییابد. گاهی نیز رنگ ریش بهصورت لکهای تغییر میکند، یعنی بخشی از ریش روشن یا قرمز میشود و بقیه آن رنگ قبلی خود را حفظ میکند. این حالت کاملا طبیعی است و معمولا جای نگرانی ندارد.
عوامل متعددی در این فرآیند نقش دارند. ژنتیک مهمترین عامل است و تعیین میکند که رنگ ریش شما در چه سنی و در کدام قسمتها تغییر کند. علاوه بر آن، قرار گرفتن در معرض نور خورشید، کمبود برخی ویتامینها و حتی استفاده از محصولات مراقبت از ریش میتواند بر رنگ مو تاثیر بگذارد.
نکته مهم این است که تغییر رنگ ریش در بیشتر موارد یک پدیده بیخطر است. براساس اطلاعات سایت medlineplus:
Hair color is determined by the amount of a pigment called melanin in hair. An abundance of one type of melanin, called eumelanin, gives people black or brown hair. An abundance of another pigment, called pheomelanin, gives people red hair.
رنگ مو توسط میزان رنگدانهای به نام ملانین در مو تعیین میشود. مقدار زیاد یک نوع ملانین به نام اوملانین باعث میشود موها مشکی یا قهوهای شوند. مقدار زیاد رنگدانهای دیگر به نام فئوملانین باعث قرمز شدن موها میشود.
نقش ژنتیک در قرمز یا روشن شدن بخشی از ریش
در بررسی علت تغییر رنگ ریش بسیار مهم است که بدانید ژنتیک یکی از مهمترین دلایل تفاوت رنگ در بخشهای مختلف ریش است. اگر بخشی از ریش شما روشنتر، طلاییتر یا متمایل به قرمز دیده میشود، در بسیاری از موارد این موضوع به الگوی ژنتیکی فولیکولهای مو مربوط است. یعنی همه تارهای ریش لزوما رنگ یکسانی تولید نمیکنند و هر ناحیه ممکن است واکنش متفاوتی در ساخت رنگدانه داشته باشد.
رنگ مو و ریش به میزان و نوع ملانین بستگی دارد. وقتی در برخی فولیکولها فئوملانین بیشتر باشد، مو به سمت رنگهای قرمز، مسی یا روشن میرود. در مقابل، اگر اوملانین غالب باشد، رنگ ریش تیرهتر دیده میشود. به همین دلیل ممکن است ریش شما در یک قسمت قهوهای تیره و در قسمت دیگر قهوهای روشن یا قرمز باشد. این تفاوت معمولا طبیعی است و نشانه بیماری محسوب نمیشود.
ژنتیک همچنین تعیین میکند که این تغییر رنگ از چه سنی دیده شود و شدت آن چقدر باشد. در بعضی افراد، این تفاوت از ابتدای رشد ریش مشخص است و در بعضی دیگر با افزایش سن واضحتر میشود. اگر تغییر رنگ ریش بدون علائم دیگری مانند التهاب، خارش شدید یا ریزش مو رخ دهد، معمولا علت آن همان زمینه ژنتیکی است و نیاز به نگرانی ندارد.
تاثیر ملانین بر رنگ متفاوت موهای ریش
یک علت تغییر رنگ ریش مربوط به رنگدانهها و ملانین است. ملانین رنگدانهای طبیعی است که در سلولهای فولیکول مو تولید میشود و تعیینکننده اصلی رنگ ریش شما است. این رنگدانه شامل دو نوع عمده به نامهای اوملانین و فئوملانین میشود. نسبت ترکیب این دو ماده در هر تار مو مشخص میکند که ریش شما چه طیف رنگی، از مشکی تیره تا قرمز و بلوند، به خود بگیرد.
تفاوت رنگ در بخشهای مختلف ریش زمانی رخ میدهد که فولیکولهای مجاور، مقادیر متفاوتی از این رنگدانهها را ترشح کنند. اگر در قسمتی از ریش ترشح اوملانین کاهش یابد و فئوملانین غالب شود، تارهای آن بخش به رنگهای روشنتر، فندقی یا قرمز متمایل میشوند. این فرآیند کاملا در سطح سلولی رخ میدهد و به همین علت ممکن است در کنار یک تار موی تیره، تاری با رنگ کاملا روشن رشد کند.
علاوه بر نوع رنگدانه، میزان غلظت ملانین نیز در نتیجه نهایی موثر است. کاهش موضعی غلظت ملانین در برخی فولیکولها باعث کمرنگ شدن آن ناحیه از صورت میشود. این رفتار متغیر ملانوسیتها (سلولهای سازنده رنگدانه) یک سازوکار زیستی طبیعی است و وجود تنوع رنگ در بافت ریش، نشاندهنده فعالیت متفاوت این سلولها در نقاط مختلف پوست صورت شما است.
چرا ریش بعضی افراد در نور آفتاب روشنتر دیده میشود؟
در بررسی علت تغییر رنگ ریش بسیار مهم است که بدانید قرار گرفتن در معرض نور خورشید یکی از عوامل محیطی مهم در روشنتر شدن رنگ ریش است. پرتوهای فرابنفش (UV) خورشید میتوانند ساختار ملانین یا همان رنگدانههای طبیعی موجود در تارهای مو را تجزیه کنند. این فرآیند که شبیه به یک دکلره یا رنگبری طبیعی عمل میکند، باعث اکسیداسیون رنگدانهها و در نتیجه کاهش شدت رنگ موهای ریش شما میشود.
از آنجا که بخشهای بیرونی ریش مانند روی چانه یا گونهها تابش مستقیمتری از نور آفتاب دریافت میکنند، بیشتر در معرض روشن شدن قرار دارند. در موهای تیره، با تجزیه اوملانین (رنگدانه تیره)، فئوملانین (رنگدانه قرمز و زرد) که مقاومت بیشتری در برابر نور دارد نمایان میشود. به همین دلیل ریش شما ممکن است در نور مستقیم، متمایل به مسی، قرمز یا قهوهای روشن به نظر برسد.
علاوه بر تغییرات فیزیکی در رنگدانه، پدیده بازتاب نور نیز در این موضوع نقش دارد. نور خورشید هنگام تابش به تارهای نیمهشفاف یا نازکتر ریش، بازتابی ایجاد میکند که تضاد رنگی را برجستهتر نشان میدهد. اگر زمان زیادی را در محیطهای باز میگذرانید، این تغییر رنگ موقت و تدریجی کاملا طبیعی است و پس از کاهش تماس با آفتاب یا با رشد موهای جدید، توازن قبلی بازمیگردد.
کمبود ویتامینها و مواد معدنی چه تاثیری بر رنگ ریش دارد؟
وقتی درباره علت تغییر رنگ ریش صحبت میکنیم، بسیار مهم است که بدانید سلامت و رنگ طبیعی موهای ریش شما ارتباط مستقیمی با تغذیه و دریافت ریزمغذیهای ضروری دارد. فولیکولهای مو برای تولید منظم ملانین به ویتامینها و مواد معدنی مشخصی نیاز دارند.
در صورت بروز کمبودهای تغذیهای در بدن، فعالیت سلولهای رنگدانهساز مختل شده و ممکن است تارهای ریش بهصورت موضعی یا کلی روشن، کدر و یا به سفیدی گرایش پیدا کنند. مهمترین ریزمغذیهایی که کمبود آنها میتواند بر رنگ ریش شما اثر بگذارد عبارتند از:
- ویتامین B12: این ویتامین نقش حیاتی در خونرسانی و اکسیژنرسانی به فولیکولها دارد. کمبود شدید آن تولید ملانین را کاهش داده و میتواند موجب روشن یا سفید شدن زودهنگام موهای ریش شود.
- آهن: کمخونی ناشی از فقر آهن مانع از رسیدن مواد مغذی کافی به ریشه مو شده و علاوه بر ایجاد ضعف در ساقه مو، شفافیت و تیرگی طبیعی آن را کم میکند.
- روی (زینک): این ماده معدنی در تقسیم سلولی و سنتز پروتئینهای مو نقش دارد. کمبود زینک فرآیند بازسازی و تولید رنگدانه در فولیکولها را با اختلال روبهرو میسازد.
- مس: عنصر مس پیشساز آنزیمهای فعال در ساخت ملانین است؛ کاهش سطح مس در بدن بهطور مستقیم سبب کمرنگ شدن و روشنتر دیده شدن موهای صورت میشود.
اگر تغییر رنگ ریش شما با علائمی مانند خستگی مفرط، ریزش مو یا شکنندگی تارهای ریش همراه است، بررسی سطح سرمی این ویتامینها از طریق آزمایش خون توصیه میشود. معمولا با اصلاح رژیم غذایی و مصرف مکملهای مناسب تحت نظر پزشک، این اختلال در چرخه رشد مو قابل جبران است.
ارتباط افزایش سن و سفید یا روشن شدن موهای ریش
یک علت تغییر رنگ ریش، مربوط به افزایش سن است. افزایش سن یکی از شایعترین دلایل تغییر رنگ ریش است. با بالا رفتن سن، فعالیت سلولهای تولیدکننده رنگدانه در فولیکول مو بهتدریج کاهش پیدا میکند. این سلولها که مسئول تولید ملانین هستند، با گذشت زمان ضعیفتر میشوند و در نتیجه تارهای ریش رنگ طبیعی خود را از دست میدهند. وقتی میزان ملانین کمتر شود، موها ابتدا روشنتر به نظر میرسند و سپس ممکن است سفید یا خاکستری شوند.
در بسیاری از افراد، این تغییر از بخشهای محدود ریش شروع میشود. برای مثال ممکن است ابتدا چند تار در ناحیه چانه یا کنار فک روشن شود و بعد به قسمتهای دیگر گسترش پیدا کند. به همین دلیل، روشن شدن بخشی از ریش در سنین بالاتر معمولا یک روند طبیعی محسوب میشود و الزاما نشانه بیماری نیست. سرعت این تغییر در همه افراد یکسان نیست و زمینه ژنتیکی در زمان شروع آن نقش مهمی دارد.
نکته مهم این است که سفید یا روشن شدن ریش بر اثر افزایش سن معمولا تدریجی است. اگر این تغییر بهصورت ناگهانی رخ دهد یا با علائمی مانند ریزش شدید، التهاب پوست یا تغییر بافت مو همراه باشد، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود. در حالت عادی، تغییر رنگ ریش با افزایش سن بخشی از روند طبیعی بدن است.
آیا محصولات مراقبت از ریش باعث تغییر رنگ مو میشوند؟
وقتی درباره علت تغییر رنگ ریش صحبت میکنیم، باید بدانید استفاده از محصولات مراقبت از ریش مانند روغنها، بالمها، شامپوها و صابونهای شستوشو نقش موثری در حفظ نرمی و سلامت موهای صورت دارد. با این حال، ترکیبات شیمیایی یا فیزیکی موجود در برخی از این فرآوردهها میتوانند به مرور زمان بر رنگ ریش شما اثر بگذارند.
اگر محصول مورد استفاده دارای مواد قلیایی قوی، الکلهای خشککننده، سولفاتهای نامناسب یا ترکیبات اسیدی کنترلنشده باشد، لایه محافظتی ساقه مو (کوتیکول) دچار فرسایش میشود. این فرسایش، اکسیداسیون سریعتر رنگدانههای طبیعی مو را به همراه دارد و موجب روشنتر شدن، کدر شدن یا ایجاد تهرنگهای ناخواسته مسی و قرمز در بخشهایی از ریش میشود.
علاوه بر محصولات شیمیایی خشن، مصرف مداوم برخی روغنهای گیاهی سنگین و بدون جذب استاندارد نیز میتواند تغییر رنگ ظاهری ایجاد کند. قرار گرفتن این روغنها در مجاورت نور خورشید و گرما، باعث افزایش اثرات تخریبی پرتوهای فرابنفش بر روی رنگدانههای ملانین میشود و سرعت روشن شدن تارهای مو را افزایش میدهد.
همچنین استفاده از آب بسیار داغ هنگام شستوشو به همراه پاککنندههای غیراستاندارد، منافذ ساقه مو را باز نگه داشته و زمینه خروج رطوبت و تغییر تنالیته رنگ را فراهم میسازد. برای پیشگیری از تغییر رنگ ناخواسته ریش ناشی از محصولات بهداشتی، توصیه میشود از شویندهها و نرمکنندههای ملایم، بدون سولفات و فاقد رایحههای مصنوعی سنگین استفاده کنید.
بررسی برچسب ترکیبات محصول پیش از مصرف به شما کمک میکند تا از فرمولاسیون سازگار با پوست و موی خود مطمئن شوید. اگر پس از شروع استفاده از یک محصول خاص متوجه تغییر در درخشندگی یا رنگ بخشی از ریش شدید، قطع مصرف آن محصول گام نخست در بررسی علت است.
سوالات متداول
چرا بخشی از ریش من قرمز یا روشنتر از موهای سرم رشد میکند؟
این تفاوت رنگ معمولا به دلیل زمینه ژنتیکی و توزیع نابرابر رنگدانههای اوملانین و فئوملانین در فولیکولهای مختلف صورت رخ میدهد.
آیا نور خورشید میتواند باعث قرمز یا روشن شدن ریش شود؟
بله، تابش مستقیم پرتوهای فرابنفش خورشید با تجزیه رنگدانههای تیره مو مانند یک رنگبر طبیعی عمل میکند.
کمبود کدام ویتامینها باعث روشن یا سفید شدن زودهنگام ریش میشود؟
کمبود ویتامینهای گروه B بهویژه B12، آهن، مس و روی از مهمترین عوامل کاهش تولید ملانین در ریشه مو هستند. با جبران این کمبودها از طریق تغذیه مناسب یا مکمل، فعالیت طبیعی فولیکولها بازسازی میشود.
سخن پایانی
در مجموع، روشن یا قرمز شدن قسمتهایی از ریش معمولا بخشی از ویژگیهای طبیعی بدن و ناشی از ژنتیک، تابش آفتاب یا افزایش سن است و جای نگرانی ندارد. با این حال، رعایت بهداشت ریش، تغذیه مناسب و پرهیز از شویندههای خشن به حفظ سلامت موهای صورت شما کمک میکند. چنانچه این تغییر رنگ بسیار ناگهانی بود یا با ریزش مو و عوارض پوستی همراه شد، مشاوره با پزشک متخصص پوست بهترین اقدام است.
برای اینکه بتوانید این مشکل را حل کنید، پیشنهاد میکنیم حتما از خدمات درمانگاه پوست و مو باراد در این زمینه بهرهمند شوید.
